HISIMDAS

HISIMDAS, makinisti sefer boyunca eko-sürüşe yönlendiren bir sürüş danışma uygulamasıdır. Uygulama trenin konumunu ve hızını telefon ya da tablet üzerinden izler, istasyonlar arası önerilen hız profilini gösterir ve makiniste o an ne yapması gerektiğini kısa komutlarla söyler: çekiş, sabit hız, süzülme, frenleme veya istasyon duruşu. Uygulama danışma amaçlıdır; treni kontrol etmez, karar her zaman makinistindir.

Makinistin gördüğü tavsiye, önerilen hız profilinin trenin girmekte olduğu kesim için planladığı evreden üretilir. Etiketler ekrandaki adlarıyla verilmiştir.

Hız aşımı her zaman önceliklidir: tren hız sınırını aştığında, profil ne derse desin tavsiye kırmızı YAVAŞLA olur.

FIXED modda ve bağlantı yokken ana tavsiye, anlık hızın o noktadaki önerilen hızla karşılaştırılmasıyla verilir:

Uyum eşiği varsayılan olarak 5 km/sa'dir; isteğe bağlı olarak önerilen hızın yüzdesi (varsayılan %10) şeklinde de tanımlanabilir. Yazılı tavsiyeler ayarlardan kapatılabilir (Sürüş Tavsiyeleri, varsayılan açık).

Süzülme bölgeleri, önerilen hız profilinin süzülme evresi olarak işaretlediği kesimlerdir.

• Konum: Hız profili grafiğinde yeşil alan olarak gösterilir. Bölgenin başlangıcı ve bitişi profildeki süzülme evresinin ilk ve son noktasıdır; sefer yönü dikkate alınır.
• Süzülmeye kalan mesafe: SÜZÜLMEYE kartı, öndeki en yakın süzülme bölgesinin başına kalan mesafeyi metre olarak gösterir. Önde süzülme bölgesi yoksa değer boş kalır.
• Hedef hızlar: Uygulama iki hedef hız gösterir: süzülme başı (süzülmeye geçilecek hız) ve süzülme sonu (süzülmenin biteceği hız). Süzülme başlayınca süzülme başı hızı sabitlenir ve onay işaretiyle gösterilir; süzülme sonu hızı süzülme boyunca güncel kalır.
• Renkli yönlendirme: O an etkin olan hedef (süzülmeden önce başlangıç, süzülürken bitiş hızı) anlık hız eşik içindeyse yeşil, hedefin %15'i içindeyse sarı, daha uzaksa kırmızı (başlangıç) ya da mavi (bitiş) olur. Anlık hız etkin hedefe eşik içinde yaklaştığında hız göstergesi ayrıca vurgulanır.
• Kadran: Hız kadranında süzülme başı ile sonu arasındaki hız aralığı yeşil yay olarak çizilir.
• Bölgeye girildiğinde: DİNAMİK modda tavsiye SÜZÜL olduğunda BOŞA AL: Süzülme Bölgesi bandı görünür; Minimal ekranda durum bandının altında "boşa al, gaz kes" yazar.
• Süzülme mümkün değilse: Önde süzülme bölgesi yoksa (kalan süre süzülmeye yetmiyorsa ya da kesimde süzülme yoksa) Minimal 1'de "süzülme için süre kalmadı", Minimal 2'de kırmızı SÜZÜLME YOK uyarısı ve kısa açıklaması gösterilir.

• İstasyon adı: Önceki ve sonraki istasyon üst şeritte, sonraki istasyon ayrıca bilgi kartında gösterilir. Seferden çıkarılan (atlanan) istasyonlar durak sayılmaz.
• Mesafe: Sonraki istasyonun duruş noktasına kalan mesafe; 1 km altında metre, üstünde bir ondalıklı kilometre olarak verilir. Konum kartı trenin hat üzerindeki anlık kilometre/konum değerini, Kalan kartı duruş noktasına kalan mesafeyi gösterir.
• Süre: Sonraki istasyona kalan süre, önerilen hız profilinden trenin bulunduğu noktadan duruş noktasına kadar okunur. Tahmini varış saati, saat ile kalan sürenin toplamıdır (varış SS:dd, kalan dd:ss).
• Ayarlar: Sonraki Durak Süresi (varsayılan açık), Toplam Sefer Süresi (seferin kalan süresi, varsayılan kapalı) ve Süre Yuvarlama (yuvarlamasız, 15, 30 veya 60 sn).
• Varış algısı: Tren duruş noktasına 80 m'den yakınken 10 km/sa'nin altına indiğinde, duruş noktasının 200 m yakınında durduğunda ya da duruş noktasını yavaşça geçtiğinde istasyona varılmış sayılır; duruş noktasını durmadan 200 m'den fazla geçen tren de varmış sayılır. Tren duruş noktasını geçerek kalkınca bir sonraki istasyon aralığına kendiliğinden geçilir. Son istasyona yaklaşırken durum satırında bilgi verilir; varışta sefer tamamlandı olarak işaretlenir.

Hız aşımı (anlık hız, hat hız sınırını 2 km/sa'den fazla aştığında):

• Tüm ekran kırmızı yanıp söner; aşım büyüdükçe kırmızı belirginleşir ve yanıp sönme hızlanır. Bu görsel uyarı ses ayarlarından bağımsızdır.
• Tavsiye kırmızı YAVAŞLA olur; harita görünümünde tren simgesi kırmızıya döner.
• Bip sesi çalar ve aşım arttıkça sıklaşır (1 sn aralıktan 0,15 sn aralığa kadar).
• "Hız sınırını aştınız" sesli mesajı, sınır değeriyle birlikte okunur; aşım sürerse belirlenen aralıkta (varsayılan 10 sn) tekrarlanır.
• Hız sınırı değiştiğinde yeni değer sesli okunabilir (varsayılan kapalı).
• Sesli mesajlar şu anki sürümde Türkçedir.

Önerilen hızdan sapma (isteğe bağlı, varsayılan kapalı): Hız, önerilen hızdan uyum eşiğinden fazla saptığında grafiğin üstünde "Önerilen hızın X km/sa üstünde/altında" bandı ve HIZLAN ya da YAVAŞLA eylemi görünür. Fazla hızda sarı, düşük hızda mavi renklidir.

Yaklaşma bandı: Tren sıradaki istasyonun duruş noktasına 400 m kala ve hareket halindeyken YAKLAŞMA bandı açılır: istasyon adı, DURUŞ NOKTASINA kalan mesafe ve anlık HIZ. Bant sarıdır, son 120 m'de kırmızıya döner. Minimal 2 ekranında ve tam ekran bir panel açıkken gösterilmez.

Ters yön: Tren, seçilen sefer yönünün tersine toplam 50 m ilerlerse durum satırında ters yön uyarısı çıkar. Sefer durdurulmaz; makinistin yön veya sefer seçimini kontrol etmesi istenir.

Uyarı ayarları ve varsayılanları

Bu ayarlar işletmenin yöneticisi tarafından merkezden yönetilebilir. Yönetilen ayarlar cihazda kilitli görünür ("Yöneticiniz tarafından yönetiliyor"); ayar değiştiğinde makiniste kısa bir bildirim gösterilir. Dil ve ekran parlaklığı varsayılan olarak makinist tarafından değiştirilebilir.

Kokpitte görünüm seçici Hat / Harita / Minimal üç ana görünüm sunar; Bilgi ayrı bir sekmedir.

• Hat: Hız profili grafiği. Gerçek hız (beyaz çizgi), önerilen DAS hızı (mavi çizgi), hız sınırı (kırmızı), süzülme bölgeleri (yeşil alan), istasyon duruş bölgeleri (gri alan) ve istasyon işaretleri birlikte çizilir; trenin anlık yeri izin ucunda işaretlenir. Konum belirsizliği olan örnekler gri kesikli çizgiyle GPS Belirsiz olarak ayrılır. Grafik varsayılan olarak 3 km'lik kayan pencereyle treni izler; istenirse seferin tamamı tek grafikte çizilebilir. Grafiğin yanında hız kadranı (tavsiye metni, hız sınırı oku, süzülme yayı), LİMİT, KONUM, SÜZÜLMEYE kartları, sonraki istasyon ve sefer bilgisi yer alır.
• Harita: Canlı harita. Hat çizgisi, istasyonlar ve trenin gerçek boyuyla, hat yönüne hizalı simgesi gösterilir; harita treni izler. Üstte anlık hız / hız sınırı kartı bulunur. Hatta konum verisi yoksa harita yerine hız profili grafiği kullanılır. Harita zemini çevrimiçi bir harita hizmetinden yüklendiği için bağlantı gerektirir.
• Minimal: Yalnız süzülmeye odaklanan sade ekran; ayarlardan iki türü seçilir (varsayılan Minimal 2):
  • Minimal 1: Anlık hız, süzülme başı ve süzülme sonu hızları (renkli yönlendirmeyle), süzülmeye kalan mesafe, sonraki istasyon, varış saati ve kalan süre, ayrıca büyük bir durum bandı (HIZLAN, SABİT HIZ, SÜZÜL, YAVAŞLA, İSTASYON DURUŞU). Bu bant mod ne olursa olsun profildeki evreyi gösterir; hız aşımında kırmızı YAVAŞLA olur.
  • Minimal 2: Yalnız kalkış ve varış istasyonu, varış istasyonunun yanında kalan mesafe ve süre, büyük puntoyla süzülme başı (yeşil) ve süzülme sonu (kırmızı) hızları; süzülme yoksa kırmızı SÜZÜLME YOK uyarısı.
  • Her iki türde de BAŞLA / DURDUR düğmesi ekrandadır; ekran dikey ve yatay kullanılabilir.
• Bilgi (Bilgi Toplama): Sürüş yönlendirmesi değil, veri toplama ekranıdır. Sefer sürerken canlı konumla bir istasyonun başlangıç, duruş noktası ve bitiş konumları yakalanıp merkeze gönderilir; istasyon konum verisinin iyileştirilmesinde kullanılır.

Makinist iki mod arasında seçim yapar (yönetici modu kilitlemediyse); varsayılan DİNAMİKtir.

• DİNAMİK: Önerilen hız profili, trenin anlık konumu, hızı ve istasyon aralığının kalan planlı süresiyle birkaç saniyede bir (varsayılan 3 sn) yeniden hesaplanır. Böylece süzülme noktaları ve hedef hızlar, trenin tarifeye göre önde ya da geride olmasına göre güncellenir. Makinist hız profili grafiğine çift dokunarak süre bütçesini ayarlayabilir: başlangıç istasyonuna yakın dokunuş süreyi azaltır, bitişe yakın dokunuş artırır (varsayılan adım 5 sn). Bu ayar yalnız DİNAMİK modda uygulanır.
• FIXED: Her istasyon aralığı için önceden tanımlı sabit süzülme bölgeleriyle hesaplanan profil kullanılır. Seferin ilk aralığında tüm aralıkların profilleri indirilip cihazda saklanır; sonraki aralıklar bağlantı gerektirmeden açılır, bağlantı varsa her aralıkta arka planda tazelenir. Tavsiye, anlık hızın önerilen hızla karşılaştırılmasıyla verilir (SABİT HIZLA GİT, MARJİN İÇİNDE, HIZLAN, YAVAŞLA). Kapsama alanının zayıf olduğu hatlarda yedek plan olarak tasarlanmıştır.
• Otomatik statik profil (DİNAMİK · ÇEVRİMDIŞI): DİNAMİK modda hesaplama hizmetine ulaşılamazsa uygulama kendiliğinden statik profile geçer, mod çipi sarıya döner ve "DİNAMİK · ÇEVRİMDIŞI" yazar. Bu sırada tavsiye FIXED moddaki gibi eşik karşılaştırmasıyla verilir. Bağlantı geri geldiğinde uygulama, trenin o anki konumundan hesaplanan dinamik profile kendiliğinden döner. Makinistin bir şey yapması gerekmez.

HISIMDAS ek araç üstü donanım gerektirmez; konum ve hız, telefon ya da tabletin kendi algılayıcılarından elde edilir.

• Uydu konumlama (GNSS): Konum ve hız cihazın uydu alıcısından gelir. Güvenilir ölçüm varken ekrandaki hız ölçümün kendisidir.
• Hatta oturtma: Konum, hattın ayrıntılı geometrisi üzerine oturtularak trenin hat üzerindeki kilometre/konum değeri bulunur. Trenin hızıyla açıklanamayan konum sıçramaları şüpheli sayılır; böyle bir sıçrama, hat üzerinde doğrulanan yeni bir konum ölçümüyle doğrulanana kadar duruş noktası geçilmiş sayılmaz ve sıradaki aralığa geçilmez.
• Hareket algılayıcıları: Cihazın ivme algılayıcısı, uydu ölçümleriyle birleştirilerek ölçümler arasını ve kısa kesintileri köprüler; duruş anını algılamaya yardım eder.
• Kalibrasyon: Sefer başında kısa bir kalibrasyonla uydu verisi toplanır. Her seferden sonra uygulama cihaza özel ayarlarını küçük adımlarla iyileştirir; sonuç kötüleşirse son değişikliği geri alır.
• Kesinti davranışı: Tünel gibi kısa kesintilerde konum ve hız yaklaşık yarım dakika boyunca köprülenir; daha uzun kesintide konum sabit tutulur, hız sıfıra iner ve uygulama hareket uydurmaz. Durum şeridinde uydu sayısı, doğruluk ve sinyal kalitesi gösterilir.

• Hat ve tren listeleri cihazda saklanır; sefer seçimi kapsama alanı dışında da yapılabilir. Yalnız değişen hat verileri yeniden indirilir.
• Hat geometrisi uygulamayla birlikte gelir ya da hat verisiyle birlikte cihaza indirilip saklanır; konumun hatta oturtulması sefer sırasında bağlantı gerektirmez.
• Önerilen hız profilleri cihazda saklanır ve alttaki hat, tren veya hesaplama verisi değişene kadar geçerli kalır. DİNAMİK seferin başında, bağlantı varken diğer tüm aralıkların statik profilleri önceden indirilir; FIXED modda tüm aralıklar seferin başında indirilir.
• Bağlantı kesildiğinde DİNAMİK mod, sırasıyla saklanan statik profile, seferin genel profilinden ilgili kesite ya da basit bir yedek profile düşer; yukarıda açıklandığı gibi otomatik olarak geri döner.
• Ayarlar: Son geçerli ayarlar cihazda saklanır ve bağlantı yokken aynen kullanılır.
• Sefer kayıtları: Sefer sonunda kayıtlar gönderilemezse cihazda tutulur ve bir sonraki girişte, uygulama açılışında ya da bir sonraki başarılı gönderimde kendiliğinden yeniden gönderilir. Sefer verisi sefer boyunca düzenli aralıklarla cihaza kaydedildiği için uygulama beklenmedik şekilde kapansa da korunur.
• Sınırlar: İlk giriş için bağlantı gerekir; harita zemini bağlantı ister.

Sefer sırasında makinist, önerilen profile ne kadar uyduğunu şu yollarla görür:

• FIXED modda ve çevrimdışı durumda SABİT HIZLA GİT / MARJİN İÇİNDE / HIZLAN / YAVAŞLA tavsiyesi doğrudan uyum durumunu söyler.
• Süzülme başı ve sonu hedef hızları, uyum eşiğine göre yeşil, sarı ve kırmızı/mavi renk alır; hedefe yaklaşıldığında hız göstergesi vurgulanır.
• İsteğe bağlı sapma uyarısı, sapmanın miktarını ve yönünü yazar.
• Hız grafiği, gerçek hız çizgisini önerilen hız çizgisinin üstünde gösterir.

Makinist seferi DURDUR ile bitirdiğinde SEFER ÖZETİ ekranı açılır:

• SÜRE ve MESAFE: Seferin süresi ve uydu konumu alındıktan sonra kat edilen mesafe.
• SÜZÜLME: Süzülme bölgesinde çekişte kalınan (kaçırılan) süzülme sayısı ve bu sırada çekişte geçen mesafe.
• YUMUŞAKLIK: Sert fren ve sert kalkış sayısı (yolcu konforu eşiği 1,4 m/s²).
• HIZ AŞIMI: Hız sınırı üstünde geçen toplam süre ve en yüksek aşım.
• UYUM SKORU: Önerilen hıza uyum bandı içinde geçen sürenin oranı; %85 ve üstü İYİ, %65 ve üstü ORTA, altı ZAYIF. Bu, makinistin cihazda gördüğü anlık özettir; Hi-SimTrain raporlarındaki sürüş skoru ise sefer sunucuya yüklendikten sonra hız uyumu, süzülme uyumu, zamanında varış ve sürüş yumuşaklığından ayrıca hesaplanır.
• UYUM BANDI DAĞILIMI: Bant içinde, bandın üstünde ve bandın altında geçen sürenin yüzdeleri.
• Olaylar: Hız aşımı, kaçırılan süzülme, sert fren ve sert kalkış olayları, hat üzerindeki konumlarıyla listelenir.

Özet metin olarak paylaşılabilir ve kapatıldıktan sonra ayarlardan yeniden açılabilir. Yeterli ölçüm toplanamayan çok kısa seferlerde özet yerine bilgi notu gösterilir.